Zvikamu zvefilosofi yekare

Pamberi pekuongorora zvimwe zviitiko uye mamiriro ekugadzirwa kwechinhu chipi nechipi chesayenzi, zvakakosha kugadzirisa nedhigirii inokosha yezvakarurama mamiriro ezvakaitika zvekuvandudzwa kwezviitiko izvi. Nzira iyi chete inoita kuti kuenderera mberi kuongororwe nemamiriro ezvinhu aya akaenderera mberi nekuvandudzwa kwechiitiko ichi chesayenzi.

Izwi rokuti "filosofi yekare" yakagadzirisa mararamiro enyanzvi yeGirisi yekare neRoma yekare.

Kwemakumi maviri emakumi maviri, kuumbwa nekuvandudzwa kwezvikoro zvikuru zvefilosofi nemirairo yekare yekare yakaitika, uye panguva iyi chiitiko chinoshamisa chehuchenjeri hwevanhu uye ruzivo rwakakonzerwa, izvo zvisingakwanisi kusimbiswa. Muchiitiko chezvakaitika, panguva yekuvandudzika kwefilosofi yekare, nguva ina dzakasiyana dzakasiyana dzinozivikanwa.

Iyo yekutanga-yeSheyo yekubuda kwefilosofi yekare, kutanga kwezvose, inozivikanwa nekuti munguva yake, chaizvoizvo, mavambo uye kuumbwa kwechiitiko chatinoshevedza "filosofi yekare" yakaitika. Vamiririri vakakurumbira zvikuru ndeveThales, Anaximander, Anaximenes, avo vakamira pamakabva ekuumbwa kwechikoro chinonzi Miletus. Panguva imwe chete maatomist Democritus naLeucippus vakasikawo nheyo dze dialectics. Zvinhu zvakajeka zvefilosofi yekare zvakazviratidza pachavo mune zvinyorwa zvechikoro cheEleatic, kutanga, Heraclitus weEfeso. Munguva iyi, nzira yekutanga yekuzivikanwa kwefilosofi yakagadzirirwa-kuzivisa kwemaonero evanhu uye chido chekururamisa ivo semitemo.

Kuedza kutsanangura zviitiko zvepanyama, kugona kwechinhu chezvinhu zvepasi rose uye nyika yevanhu, kururamiswa kwemasimboti ezvisikwa zvezvinhu zvose - izvi ndizvo zvinetso zvefilosofi yekare inofarira "pre-Socrates".

Chikoro chechipiri, kana sezvachiri kudanwa - nguva yeShu- - yaive ichibudirira yefilosofi yekare, yaiva panguva ino kuti unhu hunhu hwekufunga kwekare hwefilosofi hwakaratidzwa zvakajeka.

Vakuru "vateereri" venguva iyi vaiva mafirosi makuru Socrates, Plato, Aristotle. Zvinyorwa zvinokosha zvehuzivi hwekare hwechikamu ichi ndechokuti vafungidzi vakaedza kuwedzera kupinda mukati mehutano hwezvinetso zvakawanikwa nevatungamiri vavo. Chokutanga pane zvose, isu tinofanira kufunga kuti ivo vanoita sei pakuvandudzwa kwemaitiro, panzvimbo yekuzivisa-dzidziso yekudzidzira, vakashandisa nzira yekukurukurirana uye uchapupu, izvo zvakakonzera kukurumidza kukura kwenzira dzose mukati mehutano humwe ruzivo, izvo zvakazobuda semasayendisiti akazvimirira - mathematics, physics, geography uye Vamwe. Vafungidzi veklasi yekare (iyo inonzi muzvinyorwa nguva yeSheyo yekuvandudzwa kwefilosofi) vakataura zvishomanana pamusoro pezvinetso zvemitemo inokosha yenyika, asi, pakuratidza mufananidzo wezvakanaka zvenyika, vakaisa kutanga kwekukurukurirana kwakanyanya pamusoro pekutanga kwedzidziso yezvokunyama nemafungiro. Muzvidzidzo zvavo, humwe huzivikanwe hwefilosofi yekare hwakaratidzwa mukuti kunyorwa kwevanamwari mukududzirwa kwesayenzi kwemaonero ekusikwa kwenyika uye zvisikwa zvakabvumidzwa. Plato naAristotle ndivo ndivo vokutanga kuratidza kufarira muzvinetso zvekubatana pakati pevanhu nehurumende.

Uyezve, nhoroondo yefilosofi yekare yakaendeswa nevamiriri vekudzidzisa kweStoiki, Academy yaPlato, zvisikwa zvepfungwa zveEpicurus. Iyi nguva yakatumidzwa maererano nezita remakore ekufambira mberi kwechiGiriki kubudirira - Hellenistic. Iyo inoratidzirwa nekuderera kwebasa mukukudziridza ruzivo rwefilosofi rwechiGiriki chikamu chairo.

Izvo zvakasiyana-siyana zvemahedheni echiGiriki ndezvokuti dambudziko rehutano hunokonzera kukanganisa uye kunyange kurambwa kwevakuru vekare, kusanganisira vanamwari. Mafirosofi anokurudzira munhu kutsvaga zvitubu zve simba rake, mumuviri uye mutsika, kutsvaka mukati make, dzimwe nguva kutungamirira ichi chido chokusaziva, chinoratidzwa mune dzidziso dzeStoiki.

Nguva yeRoma, vamwe vanotsvakurudza vanodana rufu rwefilosofi yekare, iyo iyo pachayo inonzwika isinganzwisisiki. Kunyange zvakadaro, munhu anofanira kuziva chokwadi chechimwe chimiro mufilosofi yekare, kuputika kwaro mune dzidziso dzefilosofi dzedzimwe nzvimbo uye vanhu. Vakuru vakakurumbira vamiririri vedheni iri vaiva Seneca uye gare gare Stoics, Marcus Aurelius, Tito Lucretius Car. Mune maonero avo, zviitiko zvefilosofi yekare zvakaratidza ivo pachavo kunyanya kutarira kune nyaya dze aesthetics, zvakasikwa, izvo zvinokosha zvezvinetso zvenyika pane zvinetso zvemunhu pachake. Mune nguva iyi chinzvimbo chinotungamirira chechimiro chakanaka chepasi chinomuka maererano nekudisa zvinhu. Nekuuya kwechiKristu, filosofi yekare yakafambisa zvishoma nezvishoma nayo, pakuumba, pakupedzisira, mitemo yepamusoro yeiyo yezve teolojia.

Zvechokwadi, chimwe nechimwe chezvikamu chakaongororwa chaive nemamiriro acho chaiwo. Asi mafilosofi ekare ane zvinhu zvese zvehutano hwakanaka, hunhu hwemazuva ose. Pakati peizvi ndega kuve kurega kwepfungwa yekare yefilosofi kubva kumibvunzo yekugadzirwa kwekwenyanzvi, chido chevazivi kuti vazvigadzirire mumasangano sevatakuri ve "chokwadi" chechokwadi, cosmocentrism, uye pamatanho ekupedzisira - kuvhiringidzika kwaro nemafungiro evanhu. Mafungiro ekare pamatanho ose ekubudirira kwayo ainyatsobatana nechetsika yenyika.